![\"\"](\"https:\/\/lotuswonderland.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/heart-3405559_1280-1024x682.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/pixabay.com\/images\/id-3405559\/<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n Po oko\u0142o 2 miesi\u0105cach (nie pami\u0119tam szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych czasu) mama zorganizowa\u0142a \u0142\u00f3\u017cko szpitalne w domu, a tak\u017ce domowe wizyty piel\u0119gniarki, mogli\u015bmy wi\u0119c – po otrzymaniu zgody szpitala – zaopiekowa\u0107 si\u0119 tat\u0105 w domu. Zacz\u0119\u0142a odwiedza\u0107 go dalsza rodzina i znajomi, znaj\u0105c diagnoz\u0119 choroby. Otrzymywali\u015bmy z zewn\u0105trz du\u017ce wsparcie. Jednocze\u015bnie wci\u0105\u017c wszyscy udawali\u015bmy, \u017ce sytuacja nie jest tak powa\u017cna \u2013 on twierdzi\u0142, \u017ce nie wybiera si\u0119 na tamten \u015bwiat, \u017ce chce do\u017cy\u0107 wnuk\u00f3w itp. Cho\u0107 jego stan si\u0119 pogarsza\u0142. Od momentu diagnozy choroby codziennie bra\u0142am \u015brodki uspokajaj\u0105ce, \u017ceby m\u00f3c w og\u00f3le funkcjonowa\u0107 i gra\u0107 z nim we wsp\u00f3ln\u0105 gr\u0119, \u017ce wszystko jest w porz\u0105dku.<\/p>\n\n\n\n A walka z chorob\u0105 trwa\u0142a ca\u0142y czas. Jeszcze w szpitalu zam\u00f3wili\u015bmy za granic\u0105 leki antynowotworowe w ramach medycyny alternatywnej i podawali\u015bmy mu po konsultacji z lekarzem, pojawi\u0142a si\u0119 nadzieja. Zacz\u0119\u0142am przegl\u0105da\u0107 internet w poszukiwaniu metod odbudowy kr\u0119gos\u0142upa. Musi by\u0107 taka mo\u017cliwo\u015b\u0107! Zawsze jest jakie\u015b wyj\u015bcie z trudnej sytuacji! Niestety, nie znalaz\u0142am nic sensownego. Szukali\u015bmy jakiego\u015b ratunku. Czegokolwiek!<\/p>\n\n\n\n Co chwil\u0119 czuli\u015bmy jednak, \u017ce znajdujemy si\u0119 na przegranej pozycji. Nowotw\u00f3r post\u0119powa\u0142, nast\u0105pi\u0142 parali\u017c n\u00f3g. A my mogli\u015bmy tylko patrze\u0107, jak umiera i wspiera\u0107 go w zakresie, na jaki pozwala\u0142 nam nasz stan psychiczny. Codziennie p\u0142aka\u0142am, cho\u0107 przy nim stara\u0142am si\u0119 by\u0107 pogodna i \u201esilna\u201d. Jednak nie zawsze si\u0119 to udawa\u0142o. Czu\u0142am cierpienie nie do zniesienia. Widzia\u0142am, jak cierpi. Czego mu \u017cyczy\u0107?? \u017beby \u017cy\u0142 jak najd\u0142u\u017cej (a choroba post\u0119powa\u0142a, b\u00f3l by\u0142 coraz wi\u0119kszy) a\u017c w ko\u0144cu z\u0142amie si\u0119 kr\u0119gos\u0142up albo jaki\u015b organ przestanie dzia\u0142a\u0107, czy mo\u017ce \u017ceby umar\u0142 jak najszybciej, \u017ceby ju\u017c wi\u0119cej nie musia\u0142 cierpie\u0107? Ambiwalencja, kt\u00f3r\u0105 czu\u0142am, przerasta\u0142a mnie. B\u00f3g z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie istnieje! Gdyby istnia\u0142, nie zes\u0142a\u0142by takich cierpie\u0144 na porz\u0105dnego, dobrego cz\u0142owieka!<\/p>\n\n\n\n Kt\u00f3rego\u015b dnia tata chcia\u0142 pojecha\u0107 do szpitala (nie pami\u0119tam szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, tylko tyle, \u017ce chcia\u0142 jecha\u0107, a na miejscu poprosi\u0142 mam\u0119, \u017ceby z nim nie zostawa\u0142a, tylko pojecha\u0142a do domu). Przyjecha\u0142a po niego karetka. Po jakim\u015b czasie mama wr\u00f3ci\u0142a do domu.<\/p>\n\n\n\n W nocy wybudzi\u0142o mnie silne bicie serca, pomimo \u017ce by\u0142am pod wp\u0142ywem \u015brodk\u00f3w uspokajaj\u0105cych. Wiedzia\u0142am\u2026 Le\u017ca\u0142am chwil\u0119 i zasn\u0119\u0142am, cho\u0107 by\u0142o to spanie bardziej na czuwaniu. Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej mama stan\u0119\u0142a cichutko w drzwiach mojego pokoju, bez s\u0142owa. Wiedzia\u0142am.. Po chwili powiedzia\u0142a, \u017ce zadzwonili ze szpitala. Odszed\u0142.. W wieku 52 lat, oko\u0142o 1,5 roku od rozpocz\u0119cia choroby, a 5 miesi\u0119cy od jej zdiagnozowania, zostawi\u0142 44-letni\u0105 \u017con\u0119 i nasz\u0105 tr\u00f3jk\u0119. Podobno mia\u0142 u\u015bmiech na ustach. W ko\u0144cu uwolni\u0142 si\u0119 od cierpienia.<\/p>\n\n\n\n To by\u0142o niesprawiedliwe. Przesta\u0142am ju\u017c zupe\u0142nie wierzy\u0107 w Boga. Jego \u015bmier\u0107 \u2013 poza traum\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z samej jego choroby i ran w naszych sercach \u2013 spowodowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c zmian\u0119 ca\u0142ego naszego \u017cycia \u2013 relacji rodzinnych, stan\u00f3w psychiki, sytuacji finansowej, plan\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107. Pomimo \u017ce nie by\u0142am ju\u017c dzieckiem (mia\u0142am 20 lat), d\u0142ugo nie mog\u0142am zaakceptowa\u0107 jego odej\u015bcia \u2013 proces \u017ca\u0142oby zacz\u0119\u0142am \u015bwiadomie prze\u017cywa\u0107 dopiero 7 lat p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n \u015amier\u0107 przewa\u017cnie jest przez nas odbierana jako niesprawiedliwa, niezrozumia\u0142a, za wczesna. Szczeg\u00f3lnie w naszej kulturze, w kt\u00f3rej uto\u017csamiamy odej\u015bcie z ko\u0144cem wszystkiego. Smutkiem. Strat\u0105. Rozpacz\u0105. To temat tabu, o kt\u00f3rym ma\u0142o kto chce i jest gotowy rozmawia\u0107. Nie godzimy si\u0119 z ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n Po poznaniu Rama (czyli stosunkowo niedawno, kilka lat temu), w ramach powracania do tego, co jeszcze pozostawia\u0142o \u015blady w mojej pod\u015bwiadomo\u015bci, otrzyma\u0142am kilka informacji na temat \u015bmierci taty \u2013 jakie lekcje w jej ramach mia\u0142 do przerobienia i z czego one wynika\u0142y. Dowiedzia\u0142am si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, gdzie odrodzi\u0142 si\u0119 ponownie. Podobno to wcielenie jest dla niego du\u017co przyjemniejsze, a ja kiedy\u015b go rozpoznam \u2013 wtedy b\u0119d\u0119 mog\u0142a zweryfikowa\u0107 informacj\u0119 o jego ponownych narodzinach.<\/p>\n\n\n\n Pomimo \u017ce \u015bmier\u0107 bliskiej osoby zawsze jest dla nas trudnym do\u015bwiadczeniem, jej odczuwanie przez nas (jak i samej osoby umieraj\u0105cej) mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cne w zale\u017cno\u015bci od podej\u015bcia, jakie przyjmiemy.<\/p>\n\n\n\n Zupe\u0142nie inn\u0105 postaw\u0119 wobec opuszczania cia\u0142a mia\u0142am kilkana\u015bcie lat po \u015bmierci taty, podczas odchodzenia mojej babci \u2013 mamy mojej mamy. W tamtym czasie praktykowa\u0142am ju\u017c buddyzm. Buddy\u015bci znani s\u0105 m.in. ze znajomo\u015bci stan\u00f3w pomi\u0119dzy wcieleniami. Niekt\u00f3rzy nauczyciele buddyjscy pod koniec swojego wcielenia zostawiali informacje umo\u017cliwiaj\u0105ce odnalezienie ich w nast\u0119pnym wcieleniu. Jedn\u0105 z kwestii, kt\u00f3ra zafascynowa\u0142a mnie w tej filozofii, by\u0142a znajomo\u015b\u0107 procesu umierania i tego, co wydarza si\u0119 potem. Wybiera\u0142am si\u0119 na kurs po\u0142a (nauka wyprowadzania \u015bwiadomo\u015bci poza cia\u0142o i \u015bwiadomego przygotowania do momentu \u015bmierci) \u2013 us\u0142ysza\u0142am od osoby, kt\u00f3ra przesz\u0142a taki kurs, \u017ce \u017cycie buddysty dzieli si\u0119 na dwa okresy \u2013 przed kursem i po nim. Pod koniec kursu, po udanym \u0107wiczeniu wyprowadzeniu \u015bwiadomo\u015bci poza cia\u0142o, na czubku g\u0142owy pojawia si\u0119 fizyczny \u015blad (ranka, krostka itp.), kt\u00f3ry jest sprawdzany u ka\u017cdego ucznia przez nauczyciela.<\/p>\n\n\n\n W mi\u0119dzyczasie odbywania podstawowej praktyki buddyzmu diamentowej drogi, przygotowywa\u0142am si\u0119 te\u017c do tego kursu, odbywaj\u0105c okre\u015blon\u0105 praktyk\u0119 medytacyjn\u0105 i czytaj\u0105c pi\u0119kn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 mojego \u00f3wczesnego nauczyciela \u2013 Lamy Ole Nydahl \u2013 \u201eO \u015bmierci i odrodzeniu, czyli jak umrze\u0107 bez l\u0119ku\u201d. Jak si\u0119 okaza\u0142o w nied\u0142ugim czasie \u2013 ksi\u0105\u017cka ta przygotowa\u0142a mnie te\u017c do zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 w\u00f3wczas opuszczenia cia\u0142a przez moj\u0105 babci\u0119.<\/p>\n\n\n\n Pomimo \u017ce nie praktykuj\u0119 ju\u017c buddyzmu (Ram poprosi\u0142 mnie o rezygnacj\u0119 z jakichkolwiek praktyk, tak by m\u00f3c spojrze\u0107 na r\u00f3\u017cne \u015bcie\u017cki, filozofie i religie zupe\u0142nie bezstronnie, skupiaj\u0105c si\u0119 na czystym do\u015bwiadczeniu), przytaczane przeze mnie nauki uwa\u017cam wci\u0105\u017c za bardzo warto\u015bciowe.<\/p>\n\n\n\n We wspomnianej ksi\u0105\u017cce (kt\u00f3r\u0105 zacytuj\u0119 jeszcze kilka razy w tym wpisie) opisany jest m.in., sam proces umierania \u2013 tzw. \u201ebardo umierania\u201d \u2013 stan na kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105 kliniczn\u0105, w czasie jej nast\u0119powania oraz zaraz po niej. Zawarte s\u0105 w niej tak\u017ce wskaz\u00f3wki dla osoby umieraj\u0105cej, jak i os\u00f3b jej towarzysz\u0105cych. Odej\u015bcie z cia\u0142a przestaje by\u0107 tematem \u201etabu\u201d, wypychanym ze \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Jak pisze w niej Lama Ole:<\/p>\n\n\n\n \u201eWszyscy do\u015bwiadczali\u015bmy \u015bmierci wielokrotnie od niemaj\u0105cego pocz\u0105tku czasu i b\u0119dziemy do\u015bwiadcza\u0107 w przysz\u0142o\u015bci, a\u017c do o\u015bwiecenia (\u2026). W czasie umierania wszystkie nagromadzone wra\u017cenia dotychczasowego \u017cycia kumuluj\u0105 si\u0119 i w ten spos\u00f3b okre\u015blaj\u0105 nasze wewn\u0119trzne do\u015bwiadczenia. To za \u017cycia decydujemy wi\u0119c, czy w chwili \u015bmierci b\u0119dziemy rozlu\u017anieni i nieustraszeni\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Pami\u0119tam czas, gdy babcia znalaz\u0142a si\u0119 w stanie okre\u015blanym przez lekarzy jako \u201eagonalny\u201d w szpitalu. Do\u0142\u0105czy\u0142am w\u00f3wczas do mamy i jej siostry, kt\u00f3re w cierpieniu i silnych emocjach stara\u0142y si\u0119 jak najcz\u0119\u015bciej odwiedza\u0107 babci\u0119 i czuwa\u0107 przy niej w tych ostatnich dniach jej \u017cycia. W mieszkaniu babci, na spokojnie, zacz\u0119\u0142am rozmawia\u0107 z mam\u0105 na temat buddyjskiego podej\u015bcia do \u015bmierci, a tak\u017ce czyta\u0107 jej fragmenty ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n \u201ePo\u015brodku procesu umierania niewy\u0107wiczony umys\u0142 pod\u0105\u017ca, zazwyczaj w spos\u00f3b niekontrolowany, za zmieniaj\u0105cymi si\u0119 z chwili na chwil\u0119 my\u015blami i emocjami, prze\u017cywaj\u0105c na przemian jasno\u015b\u0107 i pomieszanie. I tylko od czasu do czasu potrafi sobie przypomnie\u0107 fragmenty tego, co dawniej rozumia\u0142. Kiedy wra\u017cenia zmys\u0142owe ju\u017c nie mog\u0105 da\u0107 mu oparcia, jedyn\u0105 ochron\u0105 s\u0105 dla\u0144 w\u0142asne dobre dzia\u0142ania oraz te, kt\u00f3re wykonano w jego imieniu, a tak\u017ce dobre \u017cyczenia innych, nadal \u017cyj\u0105cych os\u00f3b (\u2026). Wy\u0107wiczona za \u017cycia umiej\u0119tno\u015b\u0107 panowania nad umys\u0142em i zrozumienie ostatecznej rzeczywisto\u015bci decyduj\u0105, czy b\u0119dziemy umieli pracowa\u0107 z nim w czasie umierania i poj\u0105\u0107 do\u015bwiadczenie \u015bmierci. Duchow\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 rozpoznaje si\u0119 przy tym nie po rodzaju uczu\u0107, kt\u00f3re wtedy prze\u017cywamy, lecz po naszym do nich dystansie\u201d<\/em>. Lama Ole Nydahl<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do procesu umierania mojej babci, po przeprowadzeniu wsp\u00f3lnych rozm\u00f3w z mam\u0105 i cioci\u0105 na temat \u015bmierci, zacz\u0119\u0142y\u015bmy wprowadza\u0107 wskaz\u00f3wki z ksi\u0105\u017cki w \u017cycie. Zacz\u0119\u0142y\u015bmy skupia\u0107 si\u0119 rzeczach dobrych \u2013 wprowadza\u0107 do umys\u0142u babci troch\u0119 rozlu\u017anienia i pozytywnej energii. Dziewczyny wspomina\u0142y przy niej o jej dobrych cechach i uczynkach, a tak\u017ce o zabawnych sytuacjach. Stara\u0142y\u015bmy si\u0119 zachowa\u0107 jak najwi\u0119cej spokoju, jakby proces umierania by\u0142 czym\u015b naturalnym. Stara\u0142y\u015bmy si\u0119 te\u017c jak najcz\u0119\u015bciej sta\u0107 przy jej g\u0142owie, a unika\u0107 przebywania w okolicach jej n\u00f3g \u2013 zgodnie z zaleceniami z ksi\u0105\u017cki, zwi\u0105zanymi z przep\u0142ywami energii w ciele podczas \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n Proces odej\u015bcia z cia\u0142a osoby bliskiej zosta\u0142 roz\u015bwietlony \u015bwiat\u0142em wiedzy i \u015bwiadomo\u015bci, dzi\u0119ki czemu by\u0142 \u0142atwiejszy dla nas, a tak\u017ce pomaga\u0142 w pewnym zakresie babci \u2013 pocz\u0105tkowo my\u015bla\u0142y\u015bmy, \u017ce nie jest \u015bwiadoma otoczenia, podtrzymywana przy \u017cyciu za pomoc\u0105 szpitalnej aparatury, jednak jej delikatny u\u015bmiech pojawiaj\u0105cy si\u0119 podczas wspominania zabawnych sytuacji sugerowa\u0142, \u017ce jest jednak inaczej. By\u0142a tu.<\/p>\n\n\n\n Po jej odej\u015bciu, przez kilka tygodni czyta\u0142am jej cytowan\u0105 przeze mnie ksi\u0105\u017ck\u0119 o \u015bmierci, tak \u017ceby by\u0142a \u015bwiadoma procesu, w jakim si\u0119 znajduje. Codziennie te\u017c medytowa\u0142am z intencj\u0105 dotarcia babci do obszaru najwy\u017cszej rado\u015bci i rozpuszczenia tego, co w jej umy\u015ble negatywne i przeszkadzaj\u0105ce w dalszej drodze.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/lotuswonderland.com\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/lake-balaton-1608516_1280-1024x682.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n